بیماریهای شایع طیور و راهکارهای پیشگیری
سلامت گلههای مرغ و سایر پرندگان صنعتی، یکی از مهمترین عوامل موفقیت در صنعت طیور است. بیماریها میتوانند در مدت کوتاهی کل مزرعه را درگیر کرده و باعث کاهش شدید تولید، افزایش تلفات و خسارت اقتصادی شوند. آگاهی از علائم بیماریهای شایع طیور و روشهای پیشگیری از آنها، گامی حیاتی در مدیریت موفق مزرعه محسوب میشود.
۱. بیماری نیوکاسل (Newcastle Disease)
نیوکاسل یکی از خطرناکترین بیماریهای ویروسی طیور است که تقریباً تمام گونههای پرندگان را درگیر میکند. این بیماری توسط ویروسی از خانواده Paramyxoviridae ایجاد میشود و در صورت بروز، میتواند تا ۱۰۰٪ گله را مبتلا کند.
علائم نیوکاسل
- بیحالی و کاهش اشتها
- ترشحات از بینی و چشمها
- کاهش شدید تخمگذاری در مرغهای تخمگذار
- اسهال سبزرنگ
- علائم عصبی مانند چرخش سر و فلج گردن
پیشگیری از نیوکاسل
پیشگیری مؤثر از نیوکاسل تنها با واکسیناسیون منظم، ضدعفونی دقیق محیط، و جلوگیری از ورود پرندگان وحشی یا افراد متفرقه به سالنها ممکن است. واکسنهای زنده و کشته بسته به شرایط مزرعه و سن گله تجویز میشوند.
طبق گزارش FAO، اجرای برنامه واکسیناسیون منظم میتواند تا ۹۵٪ از تلفات ناشی از نیوکاسل را کاهش دهد.
۲. بیماری آنفلوآنزای فوقحاد پرندگان (Avian Influenza)
آنفلوآنزای طیور یکی از خطرناکترین و واگیردارترین بیماریهای پرندگان است که عامل آن ویروس Influenza Type A میباشد. این بیماری نهتنها خسارات اقتصادی سنگینی دارد بلکه در برخی سویهها میتواند به انسان نیز منتقل شود.
علائم آنفلوآنزا در طیور
- افزایش ناگهانی تلفات در مدت کوتاه
- تورم سر، تاج و ریش
- ترشحات از چشم و بینی
- کاهش شدید مصرف دان و آب
- کاهش تولید تخممرغ و تغییر رنگ پوستهها
روشهای پیشگیری
به دلیل خطر انتقال این بیماری به انسان، رعایت اصول زیستامنیتی (Biosecurity) اهمیت بالایی دارد. جلوگیری از ورود پرندگان وحشی، ضدعفونی تجهیزات و خودروها، و استفاده از لباس و کفش اختصاصی در سالنها از الزامات کنترل بیماری است.
در صورت مشاهده موارد مشکوک، باید بلافاصله با دامپزشک منطقه تماس گرفته و از جابهجایی طیور خودداری شود.
۳. بیماری گامبورو (Gumboro) یا بیماری بورس عفونی
گامبورو بیشتر در جوجههای ۳ تا ۶ هفته دیده میشود و باعث تضعیف سیستم ایمنی میگردد. این بیماری توسط ویروس Birnavirus ایجاد میشود و با افزایش حساسیت پرنده نسبت به سایر عفونتها همراه است.
علائم گامبورو
- اسهال سفید یا زرد
- بیحالی و کزکردن
- افزایش تلفات در مدت کوتاه
- التهاب مفاصل و بورس فابریسیوس در کالبدگشایی
پیشگیری
واکسیناسیون دقیق بر اساس سن و شرایط گله، حفظ بهداشت و تهویه مناسب در سالنها از راهکارهای کلیدی است. مطالعات نشان میدهد که اجرای برنامهی واکسیناسیون منظم در هفتههای ۲ و ۴ میتواند تا ۸۰٪ ایمنی مؤثر ایجاد کند.
۴. بیماری مارک (Marek’s Disease)
مارک یک بیماری ویروسی مزمن است که سیستم عصبی، پوست و اندامهای داخلی طیور را درگیر میکند. عامل آن ویروسی از خانواده Herpesvirus است و معمولاً در گلههای جوان شیوع دارد.
علائم بیماری مارک
- فلج یک یا هر دو پا
- کاهش وزن و ضعف عمومی
- تغییر رنگ عنبیه و نابینایی
پیشگیری از مارک
تنها راه مؤثر برای جلوگیری از بیماری مارک، واکسیناسیون در روز اول تولد است. همچنین باید به تهویه سالنها و جلوگیری از تراکم بیشازحد توجه ویژه داشت.
۵. بیماری کوکسیدیوز (Coccidiosis)
کوکسیدیوز از شایعترین بیماریهای انگلی طیور است که توسط انگلهای تکیاختهای از جنس Eimeria ایجاد میشود. این بیماری بهخصوص در جوجههای گوشتی رایج بوده و در صورت کنترلنشدن، باعث کاهش رشد و افزایش تلفات میشود.
علائم کوکسیدیوز
- اسهال خونی یا قهوهای
- پوشش پر کثیف و خیس
- بیحالی، کاهش وزن و ضعف شدید
روشهای پیشگیری و کنترل
استفاده از داروهای ضدکوکسیدیوزی در دان (مانند سالینومایسین و مونوئنسین)، رعایت بهداشت بستر و تهویه مناسب از مهمترین اقدامات پیشگیرانه است. بهروزرسانی برنامهی دارویی با مشورت دامپزشک هر ۳ ماه توصیه میشود.
جمعبندی و توصیههای کاربردی
سلامت گلههای طیور مستقیماً با رعایت بهداشت، واکسیناسیون منظم، تهویهی استاندارد و مدیریت علمی تغذیه مرتبط است. رعایت نکات زیر میتواند تا ۷۰٪ احتمال بروز بیماریها را کاهش دهد:
- ضدعفونی دورهای سالنها بین دو دورهی پرورش
- جلوگیری از ورود پرندگان وحشی و حیوانات به سالن
- بازدید منظم دامپزشک و پایش وضعیت سلامت گله
- ثبت دقیق اطلاعات مصرف دان، وزن و تلفات
باید توجه داشت که بسیاری از بیماریها در مراحل اولیه بدون علامت هستند، اما با کاهش رشد یا افت تولید تخممرغ همراه میشوند. بنابراین، هرگونه تغییر رفتاری در گله باید جدی گرفته شود.
تماس با کارشناسان
برای دریافت مشاوره تخصصی در زمینه پیشگیری و درمان بیماریهای طیور، میتوانید با کارشناسان سیمرغ تماس بگیرید:
